تبلیغات

سایت تخصصی و پروژه های مهندسی صنایع - کنترل پروژه

تعاریف
در زبانهای گوناگون و حتی در سازمانهای مختلف هر كشور در مورد واژه های برنامه، طرح و پروژه، اختلافات لغوی، معنایی و قانونی وجود دارد. از این رو چارچوب آنها روشن و آشكار نیست و گاه به جای هم نیز استفاده می شوند.
آرمانها و هدفهای تعیین شده حكومت در سطح برنامه ریزی بلند مدت یا استراتژیك Strategic or Long Term Planning برنامه Plan نامیده می شوند كه این برنامه ها دارای هدفهای كیفی می باشند. مانند : برنامه توسعه صنایع شیمیایی، برنامه توسعه شبكه راه های كشور و … دستیابی به این هدفها و آرمانها در یك فاصله زمانی بلند مدت كه معمولاً بین 10 تا 25 سال امكانپذیر می باشد.
بعد از اینكه برنامه ها در سطح برنامه ریزی بلند مدت مشخص گردید سپس هر برنامه در سطح برنامه ریزی میان مدت یا تاكتیكی Tactical or Intermediate Planing توسط مدیریت طراز اول نظام یا سیستم اجرایی كشور به طرح Program یا برنامه اجرایی تفكیك می شود كه شامل مجموعه ای از تصمیمات مقطعی یا اجرایی است كه در ظرف 5 تا10 سال آینده باید اجرا و به نتایج مورد نظر برسد. در نظام برنامه ریزی كشور ما طرح ها به دو گونه ملی و استانی تقسیم شده اند. مانند: طرح مطالعه راههای كشور و طرح احداث راههای اصلی و …
هر طرح در سطح برنامه ریزی كوتاه مدت یا اجرایی Operation or Short Term planning توسط واحدهای ستادی یا سطوح مدیریت میانی نظام اجرایی كشور به مجموعه كارها و عملیاتی كه آن را پروژه Project می نامند تبدیل و تقسیم می شود. مانند : پروژه آزاد راه تهران-قم و پروژه احداث نیروگاه اتمی بوشهر
تعریف پروژه:
یك پروژه مجموعه ای از فعالیتهاست كه برای دسیابی به منظور یا هدف خاصی انجام می گیرند. پروژه ها شامل فعالیتهایی هستند كه باید در تاریخهای معین، با هزینه هایی معین و كیفیت تعیین شده ای انجام شوند. لازمه موفقیت هر پروژه، دستیابی توام به هر سه عامل زمان، هزینه و كیفیت معین است و خارج شدن هر یك از سه عامل مذكور از حدود تعیین شده، می تواند به انجام پروژه ای ناموفق و غیر اقتصادی منجر شود.سه عنصر كارفرما، پیمانكار و مشاور، نقش اصلی را در كنترل زمان، هزینه و كیفیت دارند.
تعریف مدیریت پروژه:
مدیریت پروژه به كارگیری دانش، مهارتها، ابزار و تكنیكهای لازم در اداره جریان اجرای فعالیتها، به منظور رفع نیازها و انتظارات متولیان از اجرای پروژه است. مدیریت پروژه در اجرای این مهم از دو بازوی قدرتمند برنامه ریزی و كنترل پروژه بهره می گیرد.
تعریف برنامه ریزی:
‏فرآیند برنامه ریزی، تعیین توالی و توازی فعالیتهای لازم برای اجرای یك پروژه با در نظر گرفتن زمان مورد نیاز برای اجرای هر فعالیت و كیفیت تعیین شده برای آن فعالیت است.
تعریف كنترل پروژه:
كنترل پروژه فرآیندی است در جهت حفظ مسیر پروژه برای دستیابی به یك تعادل اقتصادی موجه بین سه عامل هزینه، زمان و كیفیت در حین اجرای پروژه، كه از ابزار و تكنیك های خاص خود در انجام این مهم كمك می گیرد. در واقع كنترل اجرای دقیق و كامل برنامه تدوین شده برای پروژه است، به طوری كه هنگام خروج از برنامه بتوان با تشخیص با تشخیص علل و طرح اقتصادی ترین فعالیتها، پروژه را به نزدیكترین حالت ممكن در مسیر اولیه و اصلی خود باز گرداند. كنترل پروژه در این راه از سه عامل زیر بهره میگیرد.
1- تعیین وضعیت واقعی پروژه
2- مقایسه وضعیت واقعی با برنامه
3- در نظر گرفت اقدام اصلاحی
كارفرما، مشاور و پیمانكار بنا بر تعریف سازمان مدیریت و برنامه ریزی:
كارفرما: شخص حقوقی است كه یك سوی امضا كننده پیمان است و عملیات موضوع پیمان را بر اساس اسناد و مدارك پیمان، به پیمانكار واگذار كرده است.
مشاور: شخص حقیقی یا حقوقی است كه برای نظارت در اجرای كار، در چارچوب اختیارات تعیین شده در اسناد و مدارك پیمان، از سوی كارفرما به پیمانكار معرفی می شود.
پیمانكار: شخص حقیقی یا حقوقی است كه سوی دیگر امضا كننده پیمان است و اجرای عملیات موضوع پیمان را بر اساس اسناد و مدارك پیمان، به عهده گرفته است.

جایگاه برنامه ریزی و كنترل پروژه:
اگر سه عامل كارفرما، مشاور و پیمانكار را در یك سو و سه عامل دیگر یعنی زمان، هزینه و كیفیت را در سوی دیگر در نظر بگیریم، می توان جایگاه و نقش واحد برنامه ریزی و كنترل پروژه را اینگونه تعریف كرد: واحد برنامه ریزی و كنترل پروژه باید فعالیتها، منابع و ارتباطات كارفرما، مشاور و پیمانكار را به صورت مجزا و مشخص چنان طرح ریزی و كنترل كند كه بهترین و اقتصادی ترین حالت درتركیب سه عامل دیگر یعنی زمان، هزینه و كیفیت حاصل شود، و در جهت انجام این وظیفه باید اختیارات كافی دشته و متقابلاً در قبال انجام صحیح، كامل و دقیق آن مسئولیت داشته باشد.

مراحل پروژه
پروژه ها از نقطه و مبدأ معینی شروع و در نقطه ای تعیین شده خاتمه می یابند. بنابراین هر پروژه، یك دوره زندگی مشخص دارد. شروع و خاتمه پروژه را می توان با تاریخ های تقویمی مشخص نمود. دوره زندگی پروژه از ابتدا تا انتها، از مراحل (Phases) قابل تشخیص و قابل تعریفی تشكیل شده است. در هر یك از مراحل مختلف اجرای یك پروژه بنابر موضوع، نوع، طبیعت و اندازه آن كارها و فعالیتهای گوناگونی انجام می شود از این رو چارچوب و اسامی مراحل زندگی هر پروژه ممكن است با سایر پروژه ها متفاوت باشد.دوره زندگی پروژه را حتی در پروژه های مشابه و مانند هم به مراحل گوناگون و متعددی تقسیم بندی، نام گذاری و تعریف كرده اند.
هر پروژه در یك تقسیم بندی عمومی دارای مراحل زیر می باشد:
1- بررسی (Consept)
2- تعریف ( Difinition)
3- طراحی (Design)
4- ساخت یا اجرا (Development)
5- نصب یا پیاده سازی (Application)
6- بهره برداری و ارزیابی (Operation & Post Completion)مهندسین مشاور و پیمانكاران معمولاً مراحل بررسی و تعریف (امكان سنجی یا تهیه و ارزیابی پروژه ) را فاز یك و مرحله طراحی را فاز دو و مراحل ساخت، اجرا، نصب و پیاده سازی را فاز سه می نامند. هر یك از اجرا كنندگان این مراحل كار خود را یك پروژه می دانند.

در یك تقسیم بندی دیگر مراحل اجرای پروژه را اینگونه تقسیم بندی می كنند:
1- مرحله نظری
2- مرحله طرح و برنامه ریزی
3- مرحله اجرا
4- مرحله پایانی

مرحله نظری:نقطه آغازین یك پروژه با هر طبیعت و خصوصیتی كه باشد، عبارت از یك نظریه یا فكر و یا خواسته است كه توسط یك شخص یا یك گروه از اشخاص، یا یك موسسه و سازمان ایجاد می شود. به هر حال ایده مطرح شده باید از نظر علمی و اقتصادی بودن، با در نظر گرفتن كلیه شرایط اقتصادی، فنی، مالی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و …تأیید شود. در این میان روش صحیح ارزیابی اقتصادی و در نظر گرفتن كلیه جوانب كار بسیار مهم است و بهره گیری از روشهای نوین، همچون به كارگیری نظریه فازی در آنالیز پروژه های سرمایه گذاری كه توان ارزیابی همزمان داده های كیفی را در كنار داده های كمی فراهم می آورد، می تواند مثمر ثمر باشد.
مرحله طرح و برنامه ریزی:در این مرحله، امور طراحی و برنامه ریزی، نسبت به مرحله اول با دقت بیشتری انجام شده و دارای جزئیات كاملتری هستند. در این مرحله، فعالیتهای طراحی پایه، زمانبندی و بودجه بندی، تعیین مفاد و تركیب قراردادها، برنامه ریزی تفصیلی و فعالیتهایی كه می بایست به صورت پیمانكاری انجام شود، مشخص می گردد. برنامه ریزی در این مرحله به جزئیات عملیات و منابعی می پردازد كه قصد دارند، این اهداف را به واقعیت تبدیل كنند. عامل زمان تا هنگامی كه فرایند به خوبی شناسایی نشده نمی تواند وارد فرایند شود. در تدوین برنامه زمانبندی واقع بینانه باید بسیار دقت كرد. نكته مهم در برنامه ریزی شبكه استفاده از تكنیكهای شبكه می باشد. هرگز نباید این تكنیك ها را به بهانه اینكه پیچیده یا تئوریك هستند، كنار گذاشت. این تكنیك ها قادرند تصویر بهتری از پروژه را ارائه دهند و امكان درك و حل مسایل و مشكلات را فراهم سازند و این باعث میگردد تا با پروژه به صورت منطقی و نظام یافته برخورد شود. نكته مهم اینكه در این مرحله باید كیفیت و استاندارد مناسب برای پروژه شناسایی، منابع مورد نیاز به طور صحیح برآورد و پیمانكاران مناسب انتخاب گردند.
مرحله اجرا: در این مرحله، هدف آن است كه پیشرفت كارهای پروژه مطابق با برنامه ها، اصول و كیفیتهای تعیین شده در مرحله دوم، به مرحله عمل در می آید.بدیهی است در حین اجرای كار علی رغم دقت نظری كه در تهیه طرح ها و برنامه ها به عمل آمده، ایجاد تغییراتی در طرح غیر قابل اجتناب است. پیمانكار در مراحل اجرای كار به طور مستمر با مشاور كه در این در این مرحله، امور نظارت و كنترل را به عهده دارد، تبادل نظر كرده و در مواردی كه ایجاد تغییرات و تصحیحاتی در طرح، ضروری باشد، با موافقت مشاور اقدام خواهد كرد. وجود یك سیستم منظم گزارش دهی كه توسط كلیه گروه های پروژه پذیرفته و اجرا گردد، در این مرحله امری ضروری است. چنین سیستمی باید دارای ویژگیهای زیر باشد:
1- اطلاعات وضعیت پروژه به صورت دقیق و كامل و در موعد های منظم زمانی ارائه نماید
2- برای كاركنان قابل پذیرش باشد
3- قبل از اینكه خیلی دیر شود، اجازه اقدام اصلاحی بدهد
4- هر كسی بتواند به آسانی آن را درك نماید
مرحله پایانی : مرحله پایانی پروژه ها را می توان به خودی خود یك پروژه دانست. در اغلب موارد مشاهده شده است كه در این مرحله، پیچیدگی مسائل بین پیمانكار، دستگاه نظارت و كارفرما به حد اعلای خود رسیده و كار تحویل موقت و بهره برداری از سیستم را به تعویق می اندازد. تهیه یادداشتهای دقیق از نحوه اجرای كارها، باعث خواهد شد كه پیمانكار برای شركت در مناقصات جدید و برای اجرای پروژه های جدید منابع اطلاعاتی با ارزشی را در اختیار داشته باشد. دقت در اجرای این مرحله و برنامه ریزی صحیح برای تحویل هر چه سریعتر پروژه، علاوه بر آنكه از نظر اقتصادی به نفع صاحب كار و پیمانكار است ، از نظر كسب اعتبار برای شركت های پیمانكاری و فراهم كردن زمینه های مناسب در دریافت پروژه های جدید نیز دارای نقش و اهمیت قابل توجهی است.

 

مرجع: كتاب برنامه ریزی و كنترل پروژه نوشته محمود نادری و مقاله مدیریت، برنامه ریزی و كنترل پروژه چاپ شده در نشریه تدبیر شماره 121 از آقای كاوه جوانی




طبقه بندی: برنامه ریزی و مدیریت پروژه، 

تاریخ : چهارشنبه 7 آذر 1386 | 08:11 ق.ظ | نویسنده : رضا لطفی | نظرات
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By SlideTheme :.