تبلیغات

سایت تخصصی و پروژه های مهندسی صنایع - هزینه یابی کیفیت در پروژه

هزینه یابی كیفیت در پروژه ها
مهرداد حكیمی آسیابر
hakimi-m2002@yahoo.com
محمد سلطانی

چكیده
با پیشرفت روشهای مدیریتی و نیز افزایش رقابت در بازار سیستم های حسابداری قیمت تمام شده و هزینه یابی استاندارد، پاسخگوی نیازهای روز جهت سنجش و كنترل هزینه های فرایندهای ساخت و تولید نیستند. بنابراین، برای كنترل بهتر و دقیق تر هزینه ها به روشهای بهتری نیــــاز است. در همین راستا روشهایی مثل هزینه یابـی مبتنی بر فعالیت، مطرح شده اند.

هزینه یابی كیفیت نوعی روش هزینه یابی مبتنی بر فرایند است كه در آن هزینه های فعالیتها با دیدگاه میزان تاثیر آنها بر كیفیت، دسته بندی و مقایسه می شوند. حسابداری كیفیت امكان كنترل بهتر هزینه ها را فراهم كرده و با ارائه اطلاعات تفصیلی در رابطه با انجام عملیات پیشگیرانه از بدی كیفیت و نتایج حاصل از آن در كیفیت خروجیها، امكان تصمیم سازی استراتژیك را برای مدیران فراهم می سازد. مدیریت پروژه زمینه ای است كه در آن به دلیل ریسك بالا و ماهیت احتمالی فعالیتها و نتایج خروجی آنها، نیاز به روشهای دقیقتر و نوین احساس می شود. در این مقاله ابتدا به معرفی زمینه هزینه یابی كیفیت پرداخته می شود سپس با تعریف یك ساختار عمومی برای فعالیتهای پروژه ها، هزینه های مربوط به سرمایه گذاری برای تضمین كیفیت و هزینه های پیشگیرانه و همچنین هزینه های مربوط به عدم تامین كیفیت در هر مجموعه فعالیت شناسایی شده و درنهایت با دسته بنـدی این هزینه ها ساختار كلی هزینه های كیفیت در پـروژه ها معرفی می شود و در ادامه روش ترازنامه هزینه های كیفیت، تدوین و معرفی شده است.

مقدمه
هزینه یابی كیفیت روش هزینه یابی مبتنی بر فرایند است كه به لحاظ مفهومی به دنبال سنجش و ایجاد تعادل بین هزینه های پیشگیرانه و هزینه های تضمین كیفیت در برابر هزینه های بدی كیفیت و ضایعات و نارضایتی مشتری است. در این روش كه در دل سیستم حســابداری مالی و صنعتی ایجاد می شود هزینه های انجام فعالیتها با دیدگاه میزان تاثیر آنها بر كیفیت، دسته بندی و مقایسه می شوند. دكتر دمینگ، معتقد است كه كیفیت به هزینه های پایین تر منجر می گردد (در مقابل كیفیت گران است). درواقع این گفته تاییدی است بر توجه نكردن صرف به فعالیتهای پیشگیرانه و داشتن نگرش جامع به هزینه فعالیتها و نتایج حاصل از انجام آنها.

حسابداری كیفیت با تعیین اینكه ما چقدر برای دستیابی به كیفیت هزینه می كنیم و در مقابل چقدر هزینه های بدی كیفیت داریم، امكان كنترل بهتر هزینه ها را فراهم كرده و با ارائه اطلاعات تفصیلی در رابطه با انجام عملیات پیشگیرانه بدی كیفیت و نتایج حاصل از آن در كیفیت خروجیها، امكان تصمیم سازی استراتژیك را برای مدیران فراهم می سازد.

بـــــاتوجه به اینكه بخش قابل توجه هزینه های یك سازمان در قالب هزینه های كیفیت سازمانی قابل دسته بندی هستند لذا استفاده از روشهای هزینه یابی كیفیت، امكان كنترل دقیق اغلب هزینه های محسوس و حتی غیرمحسوس هزینه ها را فراهم می كند.

پروژه ها نیز از این قاعده مستثنی نیستند و یا حتی درصد قابل توجه تری از هزینه های مازاد و قابل صرفه جویی كیفیت را نسبت به سایر انواع تولیدی و... شامل می شوند لزوم تحلیل و بررسی كارشناسی در این زمینه نمایان می شود.

ساختار هزینه های كیفیت
طبق تعریف، هزینه های كیفیت شامل كلیه مخارجی هستند كه كلیه عوامل اعم از تولیدكننده، مصرف كننده و یا جامعه از بابت كیفیت محصـــــــــول یا خدمات متحمل می شوند.(1) هزینه های مرتبط با كیفیت عبارتنداز: مخارج مربوط به پیشگیری از بروز عیب، هزینه های به كارگیری یا عملیات، فعالیتهای ارزیابی كیفیت به اضافه خسارات ناشی از شكستهای درونی و بیرونی.

درمورد دسته بندی هزینه های كیفیت در پــــروژه نظرات گوناگونی وجود دارد كه رایج ترین این دسته بندیها به قرار زیر است:

الف) هزینه های طرح ریزی، پشتیبانی و پیگیری كیفیت: این دسته شامل كلیه هزینه هایی هستند كه برای ایجاد سیستم، فرهنگ‌، و مدیریت كیفیت جهت پیشگیری از وقوع ایرادات در محصولات وخدمات نهایی، صرف می شود. هزینه های طراحی سیستم كیفیت، هزینه های آموزش، و هزینه های گزارشگیری در این گروه قابل دسته بندی هستند.

ب) هــزینه های ارزیابی كیفیت: شامل كلیه هزینه های كنترلی از قبیل بازرسی و آزمون مواد ورودی به خط، مواد حین تولید ومحصولات نهایی،
ارزیابی و ممیزی سیستم كیفیت، ارزیابی پیمانكاران می گردد. فعالیتهای ارزیابی برای حصول اطمینان از اجرای طرحهای مشخص شده در بخش طرح ریزی صورت می گیرند.

پ) هـــزینه های شكست درون سازمانی: هزینه های شكست درواقع هزینه هاینرسیدن به كیفیت در فرایندهای پیشگیرانه است. این هزینه ها دو دسته اند شامل هزینه هایی كه در داخل ســـــازمان ایجاد می شوند از قبیل هزینه های ضایعات و دورریز، هزینه های اصلاح مواد و قطعات فاقد كیفیت، هزینه های فروش محصول با قیمت كمتر، هزینه های متروك شدن اقلام انبار شده، هزینه های تورم نیروی كـــــار كنترل و ارزیابی كیفیت، و هزینه های مشابه كه در داخل سازمان به صورت مستقیم پرداخته می شوند.

ت) هــــزینه های شكست برون سازمانی: هزینه های شكست برونی شامل آن دسته از هزینه هایی است كه پس خروج محصول به شركت به دلیل برآورده نشده احتیاجات مشتریان به شركت وارد می آید. برخی از این هزینه ها عبارتند از هزینه های قطعات و مواد گارانتی یا ضمانت كیفیت كالا، هزینه های بازگرداندن محصول، هزینه های تعمیر محصول دردست مشتریان، هزینه های از دست دادن مشتریان.

ساختار فعالیتها در پروژه ها
قبل از شروع تعریف هزینه های كیفیت به تعریف چكیده ای در رابطه با پروژه و فعالیتهـــای پروژه ها می پردازیم پروژه مجموعه ای از فعالیتهای به هم وابسته جهت برآوردن یك هدف است كه از سه ویژگی زیر پیروی می كند:

منحصر به فرد بودن (تاثیر محیط، شرایط، نوع كارایی پروژه)؛
حجم بالای فعالیتها؛
تكراری نبودن پروژه به صورت تولید انبوه.
هر پروژه دارای یك ساختار شكست كار (WBS) منحصر به فرد است كه به دلیل تاثیر عوامل محیطی حتی برای پروژه های مشابه نیز یكسان نخواهدبود. اما در كلیات مجموعه فعالیتهای پروژه ها می توان به نوعی توافق دست یافت.

در اینجا برای اینكه بتوان روی هزینه های پروژه بحث كرد یك ساختار كلی نمونه از فعالیتهای پروژه معرفی می شود. شكل شماره یك نمونه ای از ساختار مجموعه فعالیتهای كلی پروژه ها را نشان می دهد. اگر پروژه ای مجموعه ای از فعالیتهای معرفی را نداشته باشد می توان هزینه های مربوطه را درنظر نگرفت.


در هریك از این مجموعه فعالیتها، فعالیتهایی برای اطمینان از كیفیت انجام آنها و مطابقت آنها بـــــا اهداف پروژه طراحی، برنامه ریزی و اجرا می شوند. برای شناسایی و اندازه گیری هزینه های كیفیت در پروژه، ابتدا باید این فعالیتها و نتایج حاصل از عدم انجام و یا انجام آنها شناسایی و در قالب دو گروه فعالیتهــــای طرح ریزی و ارزیابی كیفیت طبقه بندی شود. سپس نتایج حاصل از عدم انجام یا انجام ناقص این فعالیتها تحلیل شده و در قالب هزینه های شكست درون و یا برون سازمانی طبقه بندی كرد. باید توجه داشت هر فعالیت پیشگیرانه ای باید بر روی نتایج شكستها تاثیر داشته و باعث كاهش آنها شود در غیر این صورت باید فعالیت مربوطه حذف گردد.

بعداز ایجاد ساختار دسته بندی مناسب و به نظم درآوردن هزینه ها، می توان به بررسی و تحلیل هزینه های عمده كیفیت و برنامه ریزی برای ایجاد چشم انداز مناسب در پروژه پرداخت.

آنچه كه از دید مشتری یك پروژه مهم است را می توان به سه دسته تقسیم كرد: قیمت، كیفیت، و سرعت تحویل. بنابراین، هر چیزی كه باعث كاهش كیفیت محصول، افزایش هزینه عملیات، و تأخیر در تحویل پروژه شود به عنــــــوان یك عامل مانع كیفیت، شناسایی می گردد.

حال به تعیین و شناسایی فعالیتهایی كه در هر مجموعه فع‎06:02 ق.ظ ‎02/‎10/‎1383الیت جهت دستیابی به كیفیت صورت مــــــی گیرند و هزینه های كیفیت می پردازیم:

1 - مرحله امكان سنجی اقتصادی و فنی: هزینه بررسی كیفیت مطالعات فنی، مكان یابی و بررسیهای اقتصادی در برابر هزینه های زیان ده بودن پروژه، و نرسیدن به تولید اسمی.

2 - مرحله تهیه مدارك استعلام: هزینه بررسی كیفیت مدارك فنی استعلام در برابر هزینه اعمال تغییرات در طراحی و ساخت.

3 - مرحله استعلام و بررسی پیمانكاران و انتخاب پیمانكار: هزینه جمع آوری اطلاعات و بررسی سیستماتیك ارزیابی و انتخاب پیمانكاران در برابر هزینه های تأخیر در ساخت.
4 - مرحله عقد قرارداد: الف - هزینه بیمه سرمایه پروژه در برابر هزینه بروز حوادث غیرمترقبه؛
ب - هزینه بازبینی فنی - حقوقی قرارداد توسط متخصصان در برابر دستمزد آنها.
5 - مرحله طراحی: هزینه انجام بازرسی و تایید كیفیت نقشه ها توسط متخصص حرفه ای در برابــــر دستمزد متخصصان و هزینه های دوباره كاری در فعالیتهای سیویل و ساخت تجهیزات.
6 - مرحله انجام فعالیتهای سیویل و ساختمان: هزینه بازرسی كیفیت كار بتن ریزی در برابر هزینه كیفیت نامطلوب بتن.
7 - مرحله ساخت ماشین آلات: كنترل كیفیت حین ساخت در بــــرابر هزینه ها و زمان دوباره كاری.
8 - مرحله خرید تجهیـزات و اقلام استاندارد: الف - مهندسی خرید اقلام استاندارد در برابر عدم تطابق در اقلام استاندارد با نیازهای پروژه؛
ب - كنترل اقلام حین تحـــــویل در برابر هزینه های بازگرداندن اقلام ارسال شده.
9 - مرحله بسته بندی: هزینه كیفیت بسته بندی در برابر هزینه صدمات به محصولات.
10 - مرحلـه بارگذاری وسایل حمل ونقل: هزینه های استفاده وسایل مناسب برای بارگیری در برابر هزینه صدمات به محصولات.
11 - مرحله حمل ونقل: الف - هزینه استفاده از وسایل مناسب برای حمل ونقل در برابر هزینه تأخیرات حمل؛
ب - هزینه بیمه بار در برابر هزینه حوادث حین حمل و بارگیری.
12 - مرحله بارگیری: هزینه ضایعات بارگیری.
13 - مرحله انبارداری: هزینه نگهداری اقلام در انبار هزینه ضایعات نگهداری نامناسب در انبار.
14 - مرحله نصب: هزینه دوباره كاری و تأخیر به دلیل اشكالات در طراحی و اشكالات ساخت به دلیل عدم تطبیق قطعات استاندارد، عـــــــدم تطبیق فونداسیون، عدم تطبیق ماشین آلات.
15 - مرحله تست منطقه ای یا تست سرد: الف - هزینه تست سرد در برابر هزینه تعیین منطقه بروز اشكال؛
ب - هزینه دوباره كاری در حین انجام تستها.
16 - مرحله بارگذاری و تست گرم: هزینه های خطایابی در سیستم: هرچه كیفیت و نظم انجام فعالیتها در مراحل قبل بهتر باشد این هزینه ها كمتر خواهندبود.

17 - مرحله تحویل پروژه و پایان: هزینه عدم دریافت حسن انجام كار به دلیل كیفیت نامطلوب.

اكنـــــون با مشخص شدن فعالیتهای طرح ریزی و كنترل و ارزیابی كیفیت در یك پروژه و نتایج حــــاصل از اجرای آنها، به دسته بندی هزینه ها می پردازیم. در اینجا به طور خلاصه به معرفی اجزای این هزینه ها پرداخته می شود با ذكر این توضیحات كافی درمورد همه گروههای هزینه ها از حوصله این مقاله خارج است.

الف) هزینه های طرح ریزی، پشتیبانی و پیگیــــــری كیفیت. این دسته شامل كلیه هزینه هایی هستند كه برای ایجاد سیستم، روش، فرهنگ، و مدیریت كیفیت جهت پیشگیری از وقوع ایرادات در محصولات وخدمات نهایی، صرف می شود. اصلی ترین گروههای موجود در آن به قرار زیر است:
الف - 1) هزینه های طرح ریزی كیفیت شامل هزینه فعالیتهایی كه برای تهیه طرحهای كیفیت مجموعه های مختلف پروژه، تهیه طرحهای جامع كیفیت در پــروژه، سیستم اطلاعاتی هزینه یابی كیفیت، سیستم اطلاعاتی كیفیت، نظام استاندارد ایزو و تست قابلیت برآورده كردن نیازها و... صـــــورت می گیرد. همچنین هزینه های تهیه، تكثیر و توزیع جزوات و مستندات مربوط به نحوه پیاده كردن طرحهای تهیه شده نیز در همین گروه لحــاظ می گردد؛ الف - 2) هزینه های آموزش مانند هزینه های خرید كتاب، شركت در سمینارها، ایاب و ذهاب و اقامت كارشناسان در داخل و خارج و دوره های توجیهی جهت انجام كار طبق دستورالعملها؛

الف - 3) هزینه استخدام نیروی انسانی كارآمد و هزینه اضافی استخدام نیروهای كیفی؛

الف - 4) هزینه های طراحی و كنترل فرایند عبارتند از هزینه فعالیتهای مرتبط با بررسی قابلیتها و توانائیهایی به منظور كسب صحت اطمینان از فعالیتهایی كه در فرایند پروژه صورت می گیرد؛

الف - 5) هـــزینه های گـــزارش دهی: هزینه های گــــزارش دهی كیفیت كـــه در این دسته بندی علاوه بر هزینه های نفر - ساعت موردنیاز جهت انجام سیستم های گزارش دهی، باید هزینه های اداری مربوطه را نیز لحاظ كرد؛
الف - 6) هزینه بررسیهای فنی و اقتصادی و مكان یابی. مرحله امكان سنجی فنی معمولاً امكان سنجی مناسب در جهت افزایش امكان موفقیت پـــروژه صورت می گیرد لذا باید هزینه های آن را جزو هزینه های كیفیت محسوب كرد؛ الف - 7) هزینه های بسته بندی اقلام شامل هزینــه های مواد و عملیات بسته بندی مجموعه هایی كه باید حمل شوند؛
الف - 8) هزینه ارزیابی و كنترل فرایند بازرسی در فرایندهای ساخت و راه اندازی؛
الف - 9) هزینه های اضافی استفاده از تجهیزات مناسب بارگیری و حمل؛ الف- 10) هزینه بیمه سرمایه پروژه هزینه های بیمه درواقع به عنوان هزینه های پیشگیرانه برای جلوگیری از توقف پروژه و اتمام منابع مالی به هنگام بروز حوادث است؛

الف - 11) هزینه بیمه بار جمع هزینه های بیمه كردن بار و فعالیتهای مرتبط؛

ب) هزینه های ارزیابی. این گروه هزینه ها برای ارزیابی و كنترل كیفیتها به منظور تطابق با مشخصـــــات ذهنی یا تدوین شده، صورت می گیرند كه شامل موارد زیر است:

ب - 1) هزینه های ارزیابی پیمانكاران فرعی و تامین كنندگان مواد، قطعات و خدمات قبل از كار با پیمانكاران فرعی، لازم است كه از توانایی و قابلیت آنها در برآورده كردن نیازمندیهای مدیریت و هدف پروژه اطمینان حاصل كرد. این بند شامل هزینه های ارزیابی پیمانكاران مختلف فرعی طی فرایندهای مختلف عملیاتی پروژه می گردد؛

ب - 2) هزینه های بازرسی و آزمایش ورودیها مانند هـــزینه های اعزام كارشناس به محل تامین كنندگان كالا و مواد است. هزینه های مواد مصرف شده برای آزمایش و هزینه های تست های مخرب جهت كنترل اقلام ورودی موردنیـــــاز پروژه در این گروه دسته بندی می گردد؛

ب - 3) بازرسی و آزمایش حین فرایند ساخت تجهیــــزات و فعالیتهای ساختمانی مانند هزینه های نیروی كار، كنترل كیفیت جهت آزمایش و هزینه های خدمات مشاوره ای برای بازرسی اقلام حین ساخت است؛
ب - 4) بازرسی و آزمایش محصول نهایی یا تست گرم هزینه هایی است كه برای مشخص كردن قابلیت ارائه محصول به مشتری صرف می شود. هزینه های بازرسی محصول به علت جلوگیـــــری از هزینه بیشتر به ندرت صفر می شوند، ولی به جهت افزایش اشكالات، هزینه های بازرسی روند صعودی پیدا می كنند.
ب - 5) هزینه های ممیزی سیستم های كیفیت این هزینه ها به منظور كسب اطمینان از صحت انجام كلیه عملیات مربوطه صورت گرفته اعم از بازرسی، كنترل فرایند، توسط بازرسان داخلی یا بازرسان خارجی انجام می شود؛
ب - 6) هزینه های كنترل تجهیزات بازرسی و اندازه گیری عمده این هزینه ها دربرگیرنده تدارك تجهیزات مناسب و كالیبراسیون آنهاست؛
ب - 7) بررسی كیفیت موجودی انبارها چنانچه اقلام سالم خریداری شده برای مدت زمان زیاد و یا در شرایط نامناسبی در انبارها، نگهداری شوند ممكن است مواد با افت كیفیت روبرو شوند، لذا در دوره های مختلف باید موجودی انبارها موردبازرسی قرار گیرد. لذا كلیه هزینه های مربوط به بررسی كیفیت موجودیهای انبار یا انجام بازرسی و آزمونها در این دسته قرار می گیرد.
هزینه انبار گردانی برای حسابرسی شركت نباید در این سرفصل لحاظ گردد؛ ب - 8) هزینه بررسی كیفیت انجام فعالیتهای امكان سنجی شامل كلیه هزینه های پرسنلی، مشاوره ای و از دست رفتن زمان؛
ب - 9) هزینه بازرسی كار فرایند شامل كلیه هزینه های بازرسی و تست عملیات؛
ب - 10) هزینه بازرسی و تایید كییت نقشه ها در مرحله طراحی شامل هزینه بررسی كیفیت نقشه ها توسط شخص ثالث؛
ب - 11) هزینه بازبینی فنی و حقوقی قرارداد شامل كلیه هزینه های پرسنلی، مشاوره ای و از دست رفتن زمان؛
ب - 12) هزینه بررسی كیفیت مدارك فنی استعلام شــامل كلیه هزینه های پرسنلی، مشاوره ای و از دست رفتن زمان.
پ) هزینه های شكست درونی پروژه: این هزینه ها به نواقصی برمی گردد كه در مراحل مختلف قبل از پایان فاز اختتامیه و رسیدن محصول به دست مشتری در پروژه رخ می دهد و مدیریت ازطریق بازرسی و آزمایش اقدام به تشخیص و رفع آنها می كند كه خود شامل موارد گسترده زیر است:
پ - 1) هزینه های دور ریز یا ضایعات مانند تغییر شكل ورقهای فولادی به علت بالا بودن دمای كوره های لعاب، كمتر شدن قطر پیچ از میزان استاندارد تعیین شده؛
پ - 2) هزینه های تعمیر و دوباره كاری در فرایندهای ساخت از قبیل هزینه دوباره كاری به دلیل عدم تطابق قطعات استاندارد در مرحله نصب، هزینه دوباره كاری به دلیل عدم تطابق فونــــــداسیون در مرحله نصب، هزینه دوباره كاری به دلیل عدم تطابق ماشین آلات در مرحله نصب؛
پ - 3) هزینه های تحلیل شكست هزینه های مربوط به بررسی و تحلیل كارشناسی علل بروز ایراد در پروژه و تدبیر راه حلهای رفع و جلوگیری از تكرار آنها را شامل می شود مانند هزینه های گروه مهندسی، مشاوران، جلسات متعدد با حضور مدیران و كارشناسان ارشد برای رفع علت وقوع ضایعات؛
پ - 4) هزینه تعمیرو اصلاح اقلام معیوب دریافتی منظور دریافت از تامین كننده است مانند قطعات دریافتی از شركتهای طراحی مهندسی؛
پ - 5) هزینه ضایعات ناشی از نگهداری نامناسب مواداولیه مانند غیرقابل استفاده شدن سیمان به علت بارش باران، فاسد شدن لاستیك در زیر نور آفتاب، زنگ زدگی فولاد در مجاورت رطوبت یا ریزش باران و فاسد شدن موادغذایی؛
پ - 6) هزینه های تست مجدد اقلام اصلاح شده. این هزینه ها باید از هزینه های بازرسی و آزمایشهایی كه در شرایط عادی تولید انجــام می شوند تفكیك شده و جداگانه محاسبه گردند؛
پ - 7) هزینه های درجه بندی كیفیت محصولات زیر سطح قابل قبول و هزینه فروش با قیمت پایین تر، به دلیل مطابقت نداشتن مشخصه ها با محصولات استاندارد، در این زیرگروه قرار دارند؛
پ - 8) هزینه حوادث حین بارگیری و حمل شامل آسیبهایی كه به دلیل بسته بندی نامناسب و یا استفاده از وسایل بارگیری و حمل نامناسب به محمـــوله ها وارد می آید. بخشی از این هزینه ها مــی تواند از نوع تأخیر ناشی از دوباره سازی باشد؛
پ - 9) هزینه اعمال تغییرات در مشخصات اولیه طرح. چنین تغییراتی كه در اثر اشتباهات موجود در مدارك استعلام و مدارك فنی قرارداد روی می دهد می تواند هزینه های سنگینی برای پروژه دربرداشته باشد؛
پ - 10) هــزینه حوادث غیرمترقبه شامل هزینه های حوادثی مثل سیل، آتش سوزی، زلزله، و تصادفات؛
پ - 11) هزینه تعمیر و اصلاح اقلام معیوب در مرحله تست گرم. این گروه هزینه ها به دلیل عدم انجام فعالیتهای تضمین كیفیت در مراحل قبل رخ می دهد.
ت) هزینه های شكست بیرونی پروژه. گاهی به دلیل به حدكافی كنترل نكردن بعضی نواقص موجود در محصول موردنیاز برای كاربر تا زمان رسیدن به دست وی مشخص نمی شود، لذا هزینه هایی كه پس از تحویل پروژه به مشتری به سازمان تحمیل می شوند در این گروه قرار می گیرند كه شامل موارد زیر هستند:
ت - 1) هزینه های ضمانت مانند هزینه های گارانتـــی كه خود موارد گسترده ای را شامل می شود. مانند هزینه های نیروی انسانی، قطعات جایگزین و... كه مدیریت برای رفع نـــواقص در آنها اقدام به تعویض و اصلاح می كند؛
ت - 2) هزینه كارشناسی برای بررسی و پاسخ به شكایات مشتریان و خسارات پرداختی؛
ت - 3) هزینه تأخیرات شامل جریمه ها و هزینه های ثابت پروژه؛
ت - 4) هزینه از دست دادن مشتریان. این گونه هزینه ها را می توان از روی تغییرات تقاضا و پروژه های ارائه به شركت تخمین زد؛
ت - 5) هزینه عدم دریافت حسن انجام كار: اغلب درصدی از مبلغ اجرای پروژه در صورت راضی بودن كارفرما به مجـــریان پروژه داده می شود. این مبلغ وابسته به برآورده شدن كیفیتهای اجرای پروژه است.
بنابراین، اولین نتیجه ای كه می توان گرفت این است كه هزینه های كنترل كیفیت پروژه تنها در مرحله اجرایی واقع نمی شوند و برای رسیدن به كیفیت مطلوب و بهره وری بیشتر، باید سیستم هزینه یابی كیفیت را در كلیه مراحل پـــروژه پیاده كرد. شكل شماره دو ساختار دسته بندی هزینه ها را براساس توضیحات پیش گفته نشان می دهد.


كنترل فعالیتها و هزینه های پروژه
كنترل پروژه به معنی اعمال كنترل جهت انجام به موقع و به اندازه فعالیتها و همچنین كنترل هزینه های انجام فعالیتها است. در فعالیتهای پروژه، تخصیص بودجه بیشتر یعنی تخصیص منابع بیشتر و تقویت یك فعالیت است. برای اعمال كنترل روی انجام فعالیتها روشهایی مثل چك لیست فعالیتها، نمودار CPM برای تعیین فعالیتهای بحرانی، نمودار S-CURVE برای تعیین و كنترل درصد پیشرفت واقعی و مقایسه آن با درصد پیشرفت برنامه ای استفاده می شود. اما این روشها بیشتر مبتنی بر كنترل انجام فعالیتها هستند وكمتر روشی توسعه داده شده است كه مربوط به تعیین صورت وضعیتهای مالی و مرتبط سازی آن به كیفیت و كمیت فعــــالیتهای پروژه باشد. هزینه یابی كیفیت امكان انجام این مهم را به مدیریت پروژه ها می دهد. برنامه ریزی برای تخصیص منابع به فعالیتهای پیشگیرانه و فعالیتهای ارزیابی مستلزم پیش بینی هزینه های شكست است. بسیاری از این هزینه ها، مثل جریمه تأخیر در تحویل پروژه، در قرارداد ذكر می شوند. علاوه بر این، می توان از سیستم های اطلاعات اجرایی برای تخمین هزینه كمك گرفت. نكته مهم در بهینه سازی هزینه، توجه به این نكته است كه در نهایت نقطه بهینه جایی است كه مجموع هزینه های چهارگانه به حداقل برسند. برای دستیابی به این نقطــــه می توان چشم اندازهای مختلف از هزینه های طرح ریزی و ارزیابی و نتایج آنها تدوین و سپس براساس معیار مجموع هزینه ها استــــراتژی اجرایی پروژه را مشخص و برنامه ریزی كرد.

بررسی هزینه های كیفیت در پروژه ها همچنین ابزاری برای مدیریت به منظور خود ارزیابی و انجام تصمیم سازی درست برای بهبود عملكرد است.
بنابراین، در بررسی كیفیت اجــــرای پروژه علاوه بر زمان تحویل نهایی می توان عامل هزینه ها را هم مدنظر قرار داد.

نتیجه گیری
هزینه یابی كیفیت روشی ساده ولی پیشرفته برای مدیریت فعالیتهای پروژه است. اطلاعات تفصیلی و اساسی امكان كنترل و برنامه ریزی و تصمیم سازی بهتر را برای مدیریت فــراهم می سازد. این ابزار همچنین می تواند برای خود ارزیابی مدیریت نیز مورد استفاده قرار گیرد.

در این مقاله ابتدا چارچوب كلی و اهداف هزینه یابی كیفیت معرفی گردید. سپس در ادامه ضمن معرفی یك ساختار كلی برای فعالیتهای پروژه ها، فعالیتهای پیشگیرانه و نتایج حاصل از انجــام آنها در ساختار عملیات و هزینه های كلی پروژه معرفی گردیدند. در ادامه هزینه های پیشگیرانه و هزینه های شكست در قالب چهــار دسته اصلی هزینه های كیفیت گروه بندی و معرفی گردیدند. این ساختار قابل استفــاده در قالب سیستم های حسابداری پروژه ها خواهد بود.


منابع و مأخذ:
1 - بی.جی. دیل وجی. جی. پلانك، هزینه یابی كیفیت ترجمه فرانك جواهرنشان و محمد آهویی، تهران، سازمان مدیریت صنعتی، 1381.
2 - سیدحسینی، سیدمحمد، برنامه ریزی نگهداری و سیستم كنتـــرل موجودی، فرایندها و مدلهای پیش بینی، تهران، نشر هوای تازه،1380.
3 - رافائل اگوایو، آموزه های دكتر دمینگ، ترجمه میترا تیموری، نشر آموزه، 1378.
4 - INTERNATIONAL JOURNAL OF PROJECT FULL COST PROJECTS, PINTO & ROUHIALNEN 2003 MANAGEMNT
5 - (PROJECT MANAGEMENT OVERVIEW), WWW.4PM.COM
مهرداد حكیمی آسیابر: دانشجوی دوره دكترای مهندسی صنایع دانشگاه صنعتی امیركبیر و ریاست برنامه ریزی استراتژیك شركت پارس خودرو
محمد سلطانی: دانشجوی دوره كارشناسی مهندسی صنایع دانشگاه علوم و فنون مازندران




طبقه بندی: برنامه ریزی و مدیریت پروژه، 

تاریخ : چهارشنبه 18 مهر 1386 | 01:10 ق.ظ | نویسنده : رضا لطفی | نظرات
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By SlideTheme :.